«Գողացել են մեր ցերեկը, մենք գիշերն ենք մեզ գտնում»

Թեհմինե – Ես իմ տարբերակն ասեմ, թե ինչպես եմ դա հասկացել․ սկզբում խոսում էիք այն մասին, թե ով է գլխավոր կերպարը։ Երբ ես նայում էի ֆիմը, ինձ թվում էր, թե գլխավոր հերոսը ես եմ կամ ցանկացած դիտող․ թվում է, թե քո հայացքն է հրապարակում, ու երբ խոսում էիք, թե ինչու էիք բեմից հեռու նկարահանում կամ ինչու հետո մոտեցաք, դա կարծես ինտուիտիվ եղած լինի՝ ամբոխի շնչառությունն է՝ առաջ գնալ, հետ գալ։ Շատ մտածված չի, բայց այդ կոնտեքստում շատ լավ տեղավորվում են թեմայի հետ կապ չունեցող բաները․ դու քեզ զգում ես աբոխի մեջ կանգնած մարդ, որ ամբողջ ընթացքում կենտրոնացած չի՝ ով ինչ է խոսում կամ ինչ է խոսում Րաֆֆին, այնտեղ մարդ կարող է մի պահ վերև էլ նայել, օպերայի շենքն էլ աչքով ընկնի, սկսի մտածել ճարտարապետության մասին, ինչ-որ մեկը խոսի անհասկանալի բաներ։ Ինձ թվում է՝ դա ապահովում է տրամադրության ոչ միանաշանակությունը․ այնտեղ զուտ քաղաքական պրոցես չի, ամեն դեքպում մարդ ես՝ այնտեղ կանգնած, ու այդ տրամադրություններն անընդհատ ազդում են քեզ վրա։ Եթե այդ կոնտեքստում դիտարկենք, ապա ինձ համար շատ հարթ էր։

10

Վ․ – Չեմ մտածել այդ մասին, ճիշտն ասած։ Հիմա, երբ խոսում ենք, ավելի շատ ես եմ պատասխաններ ստանում, քան պատասխանում եմ ձեր հարցերին։ Մոնտաժելուց առաջնահերթ է եղել այն, որ ինչ-որ կարմիր գիծ գնա, ու ռիթմ լինի անպայման, որ չհոգնեցնի։ Կարող է՝ անընդհատ նույն բանը ցույց չտալու շնորհիվ է, որ չի հոգնեցնում։

Թ․ – Ինձ թվում է՝ հենց դա է էֆեկտիվ, որ դուք չեք մտածել, եղել եք ամբոխի մասը, ու այդ ռիթմը փոխանցվել է՝ առանց ուղեղում անալիզ անելու:

Վ․– Ես կինոյի մասին տեղյակ եմ ավելի շատ հենց կինոյից, քան դրա փիլիսոփայական ընկալումներից: Ես շատ չեմ տիրապետում փիլիսոփայական վերլուծությանը: Այսինքն՝ նկարելուց ավելի շատ սնվել եմ կինոյից, ոչ թե գրականությունից․ ավելի շատ կինոյի պատմությունից, կինոյի տեսությունից, քան թե կողքից: Այս մոնտաժային ֆրազն այսպես պիտի կառուցվի, որ ֆիլմի ռիթմը չտուժի… Ու նաև, հնարավորինս, սուտ չխոսես:

Մարգարիտա – Նշված կերպարների հետ կապված՝ ես համաձայն չեմ, որ շեղում է, որովհետև ասում ենք՝ ժողովուրդ-ժողովուրդ, իսկ ֆիլմը ցույց է տալիս առանձին-առանձին, թե ժողովուրդն ովքեր են: Տարբեր շերտերի ներկայացուցիչներ կային և դա ինչ-որ արտահայտություններից էլ էր երևում, օրինակ՝ մեկն ասում է՝ «թե ինքը տղամարդ է, թող…», երկրորդը ասում է՝ «ես որպես հավատացյալ եմ ասում», հետո Սասուն պապին գալիս է, իր ծնունդի մասին պատմում․․․ Դա շատ հետաքրքիր էր, ու ինձ թվում է՝ ավելի շատ ձուլված էր այդ ամենին, քան առանձնացած:

Դ․– Ես «շեղում»-ը բացասական իմաստով չէ, չեզոք իմաստով էի օգտագործում:

Վ․– Մի բան էլ ավելացնեմ․ տպավորություն ունեմ, որ այսքան շատ է նկարահանվում, բայց չի ընդհանրացվում։ Օր կար՝ ես մեկ ժամ մատերիալ էի նկարում, օր կար՝ 3 ժամ, վերջին օրը՝ մի քիչ ավելի շատ, իսկ ամողջ մեդիայի այդքան նկարածը ես չգիտեմ՝ ուր է գնում: Հնարավոր է վերցնել, օրվա նկարածը ներբեռնել, մոնտաժել՝ գոնե կստացվի մանտաժային ֆիլմ: Իմ ֆիլմը գոնե ինչ-որ մի տեսանկյուն է:

11

Դ․– Ֆիլմը տեղ է, ուր կարող է ընդհանրացվել այդքան նկարված տեսանյութը:

Վ․– Այո, մտածում ես՝ լավ, այս մարդը այս ֆիլմում եղավ, գնաց․․․

Լ․ – Ինձ համար շատ տպավորիչ էր՝ ոնց են վերջում տեխնիկան հավաքում։ Ազդում էր ընդհանուր տրամադրության վրա․ այդքան խոսում-խոսում են, մեկ էլ՝ ամեն ինչ լցնում մեքենան, տանում, ու այլևս ոչ մի բան չկա:

12

Վ․– Այդ իդեան կա․․․ ինչու՞ է ֆիլմը վերջանում ընդհանրապես: Ֆիլմեր կան, որ չեն վերջանում․ կոնկրետ իրադարձության վերջն ու ֆիլմի վերջը տարբեր է այստեղ: Տեխնիկան հավաքելուց հետո վերջում հրում են մեքնան ու շարժիչը չի էլ միանում կարծես․ հենց այդտեղ եմ կտրել։ Հրում-հրում են՝ կարող է գնալ, կարող է չգնալ՝ մնալ տեղում և մի բան էլ լինի։ Իրադարձության վերջը ապրիլի 9-ն էր, ֆիլմի վերջը՝ 12-ը։ 12-ը մոնտաժեցի ու զգացի, որ սա վերջն է ֆիլմի, 9-ը մոնտաժեցի դրանից հետո միայն․․․ 9-ի առավոտվա հավաքը և դրա՝ իմ նկարահանելու-մոնտաժելու ոճը, իմ պատկերացմամբ, շատ նման է կոմունիստական ժամանակների պրոպագանդային․ տեսարանը նոր գրված հիմնով է սկսվում, դրոշներ են, գույներն ավելի կտրուկ են, կանաչը ավելի շեշտված է:

13

Լ․ – Տոնական տրամադրություն է։

Վ․ – Այո, նաև միակ տեղն է, որտեղ օբյեկտիվը փոխվում է, որովհետև հիմանկանը փչացել էր և պլանն ավելի է խոշորանում՝ 80-ի փոխարեն 90 է դառնում… Մի միտք էլ․ երբ մեդիան գալիս նկարում էր, իրենց լույս էր պետք: Իմ սովետական օպտիկային լույս պետք չի, սրա լուսաուժը 1․8 է, գիշերային տեսարաններում պրոբլեմ չես ունենում: Համ էլ ինձ համար դա մի քիչ գաղափարական հարց է՝ ես ուզում էի հասկանալ, թե սովետնական օբյեկտիվը ինչպե՞ս է հարաբերվում այս իրականության հետ, իրականություն, որը հաստատ սովետական չէ, բայց հակառակն էլ  չես կարող պնդել: Այդ օբյեկտիվը, իմ կարծիքով, շատ կարևոր է կոնկրետ այս դեպքում :

14

Դ․– Քանի որ խոսեցիր այն մասին, որ օբյեկտիվը թույլ էր տալիս գիշերային տեսարաններ նկարել, մի այսպիսի նկատառում՝ ամբողջ ֆիլմը կարելի է բաժանել երկու մեծ շերտի՝ ցերեկային և գիշերային  տեսարանների, ամսաթվերն էլ գրում ես սև ֆոնի վրա տեղադրված սպիտակ վահանակին՝ սև տառերով: Երկու դրվագի վերջում նկատում ենք, որ նույն այդ սև ֆոնի տակ «Հայաստա՛ն, Հայաստա՛ն» են վանկարկում: Երգերից մեկում երգում են՝ «Գողացել են մեր ցերեկը, մենք գիշերն ենք մեզ գտնում», Արմեն Մարտիրոսյանն էլ իր ելույթի ժամանակ արտասանում է հետևյալ խոսքերը՝ «Ինչպես ցանկացած վատ եղանակին, միևնույն է, արևը ծագում է հետո, այնպես էլ ցանկացած սև շրջանից հետո հայոց երկնակամարում լուսավոր շրջան է լինելու․ մենք գնում ենք հաղթական ավարտի»։ Այսինքն, ամբողջ ֆիլմը խարսխված է լույսի ու մթի առադրության վրա: Եվ ֆիլմի բարձրակետն էլ ապրիլի 9-ի գիշերային տեսարաններն են․ Ծիծեռնակաբերդում աղոթում են, իսկ ժողովուրդը Բաղրամյան պողոտայում է։ Հետո՝ ամսի 12-ին, Րաֆֆին իր խոսքը եզրափակում է «բարի գիշեր» ասելով։ «Գիշեր» բառը կրկնվում է․ հիշենք վերը նշված երգի բառերը՝ «գիշերն ենք մեզ գտնում», և գիշերային կադրերով էլ ավարտվում է ֆիլմը:

15

Վ․– Էլի նախապես մտածված չէր, բայց, չնայած դրան, ստացվել է:

Դ․-Չես մտածել դրա մասին։

Վ․-Չէ, տիտրերի մասին հաստատ չեմ մտածել․ բոլոր տառատեսակները նայել եմ, դա է դուրս եկել։ Հիմա եմ հասկանում, որ այդ սև-սպիտակի բանը կար մեջը, որ չէր կարող հենց այնպես արված լինել։ Շեշտադրում կա. սև է, մեջը՝ սպիտակ, սպիտակի մեջ էլ սև տառեր։

Դ․-Այո։

Վ․-Այդպես ավելի հետաքրքիր է (ծիծաղում է): Մի բան հաստատ կարող եմ ասել՝ ֆիլմը վատատեսական է… Ֆիլմի վերջում մեքենան խավարի մեջ է, կամ պետք է ընթացքի մեջ մտնի, կամ ոչ, և դրանով էլ ավարտվում է։ Սկզբնական տարբերակում մեկը հրում էր մեքենան, և այն ընթացքի մեջ էր մտնում, մյուս կադրում էլ  հեռանում էր հրապարակից, և պատկերը մշուշվում էր։ Բայց վերջում հանեցի մեքենայի հեռանալը, որովհետև այսպես անորոշ ավարտելն ավելի ճիշտ թվաց։ Մոնտաժը շատ երկար տևեց տարբեր պատճառներով։ Ընդհանուր նյութը քառասուն ժամից ավել էր, ու հիմնականում բոլոր օրերն էլ օգտագործել եմ, որովհետև օրագրի ձևով է կարծես ֆիլմը կառուցվում․ եթե տիտրերը հանենք, ֆիլմը կքանդվի։ Այսպես ինչ-որ սպասում կա, թե հետո՝ վերջում, ինչ է լինելու:

Դ․– Կարծում եմ, որ Հայաստանի վերջին նախագահական ընտրություններին վերաբերմունք ցույց տալու առումով շատ հետաքրքիր ֆիլմ է ստացվել, և բոլորիս բախտը բերել է, որ դու գնացել ես Ազատության հրապարակ, ու որպես արդյունք մենք այս ֆիլմն ունենք։ Նման պատմական իրադարձությունը փաստագրելու, չկորցնելու, հիշելու առումով շատ կարևոր արարք է:

Վ․– Խաղարկային ֆիլմի դեպքում հավակնությունները շատ են, իսկ դոկումենտալի դեպքում հիմա ինձ կարևոր է թվում ամեն մի ֆիլմ, նույնիսկ եթե վատ ֆիլմ է, որովհետև այս իրականությունը ինչ-որ կերպ պետք է ֆիքսվի։ Եթե տվյալ ժամանակի իրականությունը չի ֆիքսվում, մենք, կարծես, կորցնում ենք այն։ Հեռուստատեսությունը բնավ բավարար չէ:

Դ․– Լավ, ավարտենք։ Շնորհակալություն։

Վ․– Ինչքա՞ն տևեց խոսակցությունը։

Դ․- Մեկ ժամ ութ րոպե։

Վ․– Ճիշտ այնքան, որքան ֆիլմն է տևում։

 

 

 

Connect and share: